دکتر فرید فرخی
مادران باردار در این دوران به دلیل تغییرات هورمونی و وجود جنین، به مراقبت های خاصی نیاز دارند. مراقبت های دندانپزشکی به دو گروه کنترل پوسیدگی و کنترل بیماری های لثه تقسیم میشوند.
کنترل پوسیدگی دندان در دوران بارداری:
هنوز هم بسیاری از زنان معتقدند که بارداری سبب از دست دادن دندانها میشود (یک دندان به ازای تولد هر کودک) و یا اینکه اعتقاد دارند جهت تامین نیازهای جنین،کلسیم مورد نیاز توسط دندانها تامین میشود؛در نتیجه دندانها نرم میشوند.لازم به تذکر است که هر دوی این عقاید درست نمیباشند.کلسیم موجود در ساختمان دندان از ان جدا نمیگردد؛ بلکه تحقیقات بیان گر این است که در دوران حاملگی،شرایطی پیش میاید که احتمال ایجاد پوسیدگی و بیماری لثه را افزایش میدهد.
بعضی از شرایط عبارتند از:
- بیماری صبحگاهی:در سه ماه اول بارداری ممکن است صبحها نوعی حالت کسالت،تهوع و استفراغ رخ دهد که به ان بیماری صبحگاهی میگویند.استفراغ مکرر سطوح دندان را متناوبا در معرض اسید معده قرار میدهد.این اسید میتواند بافت سخت دندان را حل نموده و باعث پوسیدگی ان شود.
- مصرف مواد شیرین یا ترش به مقدار زیاد:اکثر خانم های باردار ،علاقه زیادی به مصرف مواد قندی و شیرینی یا مواد ترش دارند(ویار.)در این دوران به علت اسفاده مکرر از این مواد دندانهایشان دچار پوسیدگی میشوند.
- کاهش ظرفیت معده:در دوران بارداری بخصوص ماه های آخر ظرفیت معده کاهش میابد.بنابراین به مقادیر کمتر ،ولی دفعات بیشتر غذا خورده و کمتر مسواکزده میشود. بنابراین امکان تشکیل پلاک میکروبی که عامل پوسیدگی است افزایش می یابد.
- بیشتر زنان حامله در این دوران کم حوصله هستند و کمتر به بهداشت دهان و دندان خود توجه دارند. تحقیقات نشان داده است که مادران بارداری که دارای پوسیدگیهای شدید می باشند، می توانند پس از تولد کودک، میکروبهای پوسیدگی زا را به دهان نوزادان خود منتقل نمایند. بنابراین در صورتیکه خانمهای باردار رعایت بهداشت دهان و دندان را در این دوران به صورت مطلوب داشته باشند. نه تنها خود به پوسیدگی دندان و بیماری لثه دچار نخواهند شد، بلکه احتمال بروز پوسیدگی دندانی در کودک آنها نیز به میزان زیادی کاهش می یابد.
کنترل بیماری لثه در دوران بارداری:
در دوران بارداری، لثه ها و دندانها همچون دیگر نسوج بدن تحت تاثیر شرایط خاص حاملگی قرار می گیرند. به دلیل تغییرات هورمونی در دوران بارداری، اغلب التهاب لثه ( ژنژیوت حاملگی ) در ماه دوم یا سوم بروز نموده و تا ماه هشتم شدت آن افزایش می یابد و پس از آن و در دوران پس از زایمان، روند کاهشی دارد. حساسیت لثه ممکن است در این دوران سبب شود که خانم باردار به خوبی از مسواک و نخ دندان استفاده ننماید؛ در نتیجه پلاک میکروبی که بر روی دندانها بصورت مستمر تشکیل می شود، به خوبی تمیز نشده و التهاب لثه و پیشرفت بیماری را بدتر می نماید. با توجه به اینکه درمان التهاب لثه آسیبی برای جنین به همراه ندارد. لذا نباید در چنین مواقعی درمان را تا زمان تولد نوزاد به تعویق انداخت. بنابراین مراجعه به دندانپزشک در برطرف کردن این مشکل ضروری و لازم می باشد.
جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان و بیماری لثه در دوران حاملگی، باید موارد زیر را در نظر داشته و رعایت کرد:
- بهداشت دهان و دندان (استفاده مرتب از مسواک و نخ دندان و…. )
- تغذیه صحیح و مناسب
- مراجعه به دندانپزشک در طی بارداری.
نکات مهم در زمینه رعایت بهداشت دهان و دندان در زمان بارداری:
- به خانمها توصیه نمایید قبل از باردار شدن با مراجعه به دندانپزشک از سلامت دندانها و لثه های خود مطمئن شوند و در صورت وجود پوسیدگی دندان با بیماری لثه ای، سریعاَ برای درمان آن اقدام نمایند؛ چون کوتاهی در این امر سبب تشدید بیماری در ایام حاملگی خواهد شد.
- در دوران بارداری رعایت بهداشت دهان ودندان (استفاده از مسواک و نخ دندان و دهانشویه) بطور منظم انجام دهند و خونریزی یا حالت تهوع نباید مانع عمل مسواک زدن و یا استفاده از نخ دندان گردد.
- در صورت بروز استفراغ، دهان به دقت با آب شسته شده و سپس مسواک زده شود.
- استفاده از تغذیه مناسب در دوران بارداری فراموش نشود.
- مراجعه به مرکز بهداشتی درمانی در هر سه ماهه بارداری انجام گردد.
- درمان های اورژانس دندانپزشکی در هر دوره از حاملگی می تواند انجام شود.
بنابراین چنین بیمارانی باید سریعاً به مر کز بهداشتی درمانی ارجاع شوند.
استفاده از بعضی داروها در دوران بارداری می تواند باعث ایجاد نقایص دندانی صورتی مثل شکاف لب و کام، بد رنگ شدن دندانها و … گردد.
بنابراین مصرف هر گونه دارو باید با نظارت پزشک و یا دندانپزشک باشد.
- در سه ماهه اول بارداری، مادر از کسالتهایی چون تهوع و استفراغ صبحگاهی و بی میلی به غذا رنج می برد و در این دوران بافت های بدن جنین تشکیل می شود و به تحریکات مختلف بسیار حساس است و احتمال سقط جنین زیاد می باشد. بنابراین درمانهای دندانپزشکی طولانی مدت بهتر است در این دوران انجام نشود. بهترین زمان جهت انجام درمان های دندانپزشکی سه ماهه دوم بارداری می باشد. در سه ماهه سوم بارداری به دلیل افزایش وزن جنین، خانم باردار نمی تواند به مدت طولانی در حالت خوابیده به پشت روی صندلی دندانپزشکی قرار گیرد؛ بنابراین فقط درمان های کوتاه مدت و اورژانس انجام می شود.
- در سه ماهه سوم بارداری باید به مادر نکات لازم در مورد چگونگی رویش دندان های نوزاد، مراقبت های منزل و زمان مراجعه جهت معاینه دندانپزشکی نوزاد اشاره گردد. همچنین مادران نیز باید پس از زایمان، توسط دندانپزشک معاینه گردند تا ترمیم دندان هایی که در دوران بارداری به تعویق افتاده است انجام شود.